«όριο αναπλήρωσης»: 2,1 παιδιά όχι ανά ζευγάρι, ούτε ανά άντρα. 2,1 παιδιά ανά γυναίκα.
Φυσικά και η μητρότητα κατέχει ιερή θέση στο υποσυνείδητο της κοινωνίας, ακόμη και του επιστήμονα που μελετά το όριο αναπλήρωσης. Κατανοούμε πως ο άντρας γονιμοποιεί και η γυναίκα τίκτει, όμως συζητώντας για το πρόβλημα της υπογεννητικότητας η εισήγηση θα έπρεπε να ξεκινά με μία αναφορά που να συμπεριλαμβάνει το ζευγάρι.
Ίσως το πρόβλημα να κορυφώνεται επειδή η γυναίκα μετατοπίζεται, διεκδικεί μία ζωή με επιλογές που την αφορούν, όπως σπουδές, επαγγελματική εξέλιξη, ελευθερία προγραμματισμού προσωπικού χρόνου και παύει να τη στοιχειώνει το θεμελιώδες «εγώ πότε θα γίνω μάνα?». Η γυναίκα πλέον δε ζητά αποκατάσταση. Αποκαθιστά μόνη της τον εαυτό της. Δεν καταγράφει στο συνειδητό της πως της αναλογεί να γεννήσει πάνω από 2,1 παιδιά για να αυξηθεί / ανανεωθεί ο πληθυσμός της χώρας της. Αποποιείται της ευθύνης για τη δημογραφική γήρανση του πληθυσμού. Η καταξιωμένη στο χώρο της Χάρις Κατάκη, διδάκτωρ Ψυχολογίας και ιδρύτρια του Εργαστηρίου Διερεύνησης Ανθρωπίνων Σχέσεων, εδώ και δεκαετίες μελετώντας την Ελληνική Οικογένεια κατέγραψε μία μετατόπιση της γυναίκας, η οποία ως άμεσο αποτέλεσμα έχει την μετατόπιση του άντρα. Ο άντρας εδώ και χρόνια καλείται να υιοθετήσει νέα ταυτότητα, πέρα από τον πατριαρχικό του ρόλο ο οποίος εξαλείφεται. Αυτές οι μετατοπίσεις, φυσικά, επηρεάζουν και τη δομή της οικογένειας. Οι πολύτεκνες οικογένειες απαιτούσαν από τη μητέρα να μην εργάζεται για χρόνια και να αναθρέφει τα παιδιά για όσο χρειαστεί. Έπειτα, να διεκδικεί ξανά έναν ενεργό ρόλο στην αγορά εργασίας, με ό,τι αυτό συνεπάγεται όσον αφορά τη ζήτηση, τον ανταγωνισμό κ.α. Δε γίνεται να παραλείψουμε και το δεδομένο των διπλών υποχρεώσεων (οικογένεια, εργασία) για όσες μητέρες συνεχίζουν να εργάζονται καθ’ όλη τη διάρκεια ανατροφής των παιδιών τους.
Η γυναίκα έζησε αιώνες μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο. Σήμερα μετατοπίστηκε. Διεκδικεί ενεργή εμπλοκή του πατέρα στην ανατροφή των παιδιών. Οι άντρες ανταποκρίνονται, όμως, εδώ έρχεται το νέο ερώτημα: «Αντέχει ο νέος #πατέρας στο βάρος των διπλών υποχρεώσεων οικογένειας και εργασίας?». Ο ρόλος του νέου πατέρα είναι πιο απαιτητικός από τον ρόλο του δικού του πατέρα. Διευρύνεται πολύ πέρα από το να είναι ο «κουβαλητής» του σπιτιού και λόγω αυτού του πάλαι ποτέ εξέχοντος ρόλου να έχει τα προνόμια των καθημερινών εξόδων με ανδροπαρέες για να ανακτά δυνάμεις για την επόμενη ημέρα ατελείωτων ωρών στη δουλειά, που σχεδόν ήταν αυτοσκοπός.
Οι νέοι άνθρωποι, άντρες και γυναίκες, έχουν να αντιμετωπίσουν νέα δεδομένα οικογενειακής ζωής. Επιλέγουν αυτή τη συνθήκη ή δίνουν προτεραιότητα στο να ζήσουν τη ζωή τους ικανοποιώντας προσωπικές προσδοκίες;
Ερωτημάτων συνέχεια. Πόσο τα κατοικίδια ικανοποιούν το αίσθημα μητρότητας και πατρότητας με το πλεονέκτημα των μειωμένων υποχρεώσεων σε σχέση με τις υποχρεώσεις που θα γεννούσε στους γονείς ένα παιδί;
Πόσο παραπλανεί η βελτίωση της ποιότητας ζωής που κρατά τους ανθρώπους λαμπερούς και φαινομενικά ακμαίους μέχρι τα προχωρημένα 30, δηλαδή σχεδόν τα 50 τους χρόνια?
Πόσο επηρεάζουν τις επιλογές των νέων τα social media που καλλιεργούν το πρότυπο του ατόμου που ως αυτοσκοπό αυτοφροντίζεται, υιοθετεί slow living, είναι zen, γυμνάζεται συστηματικά, ακολουθεί συγκεκριμένη διατροφή και συντηρεί μία δελεαστική εικόνα; Πόσο εύκολα χωρά ένα παιδί μέσα σ’ αυτό το ειδυλλιακά αυτοπροσανατολισμένο τοπίο;
Από την άλλη, ίσως τελικά ολόκληρος ο κόσμος να βιώνει μία μετατόπιση. Από παντού βαλλόμαστε με προειδοποιήσεις που αφορούν την κλιματική αλλαγή, τη ραγδαία κατανάλωση των πόρων του πλανήτη που είναι πεπερασμένοι, από εικασίες για το ενδεχόμενου ενός τρίτου παγκοσμίου πολέμου με αφορμή το.. πολύτιμο νερό. Τα μεταλλαγμένα τρόφιμα μπήκαν στο προσκήνιο με τις ευλογίες της παγκόσμιας οικονομίας για να καλύψουν την ανάγκη της πείνας τόσων δισεκατομμυρίων ανθρώπων.
Τελικά μειώνεται ο πληθυσμός της γης ή αυξάνεται;
Είναι αυτοαναφορικός ο προβληματισμός για τη μείωση του πληθυσμού; Μας ενοχλεί που δεν αυξανόμαστε εμείς και αυξάνονται κάποιοι άλλοι; Νιώθουμε απειλή; Κι αν ναι, ποιες είναι οι υποδομές για να αλλάξει αυτή η κατάσταση;
Ποια βοήθεια προσφέρεται στους νέους γονείς; Ποιες οι κρατικές υποδομές για παιδικούς σταθμούς και διευκολύνσεις που συνδυάζουν ωράρια εργασίας και οικογένεια; Ας σημειωθεί πως οι γιαγιάδες και οι παππούδες πλέον όλοι εργάζονται ως τα 67 με πρόταση να επιμηκυνθεί η εργασιακή ζωή τους μέχρι τα 74! Οπότε η βοήθεια που προσέφεραν στην ανατροφή των παιδιών των παιδιών τους δεν υπολογίζεται.
Οικονομικά, πόσο εύκολα μπορεί ένα ζευγάρι να αποκτήσει παιδί, δίχως να στερηθεί τη ζωή του; Δίχως να τα βγάζει πέρα με επιδόματα; Αν και ανέκαθεν, στα κεφάλαια της ιστορίας, οι πολύτεκνοι ήταν οι φτωχότεροι οικονομικά. Άλλες προτεραιότητες!
Επίσης, στην νέα αυτή εποχή καταγράφονται αρκετές ψυχολογικές δυσλειτουργίες. Η προσπάθεια που γίνεται για να αντιμετωπιστούν, θεραπευτούν ή να προληφθούν συμπεριλαμβάνει προτροπές προς το άτομο να ζήσει τη ζωή του όπως επιθυμεί, παραβλέποντας για πρώτη φορά ιστορικά τις επιταγές των γονιών του, την κοινή γνώμη και τις προσδοκίες της κοινωνίας.
Το θέμα της Γλώσσας έθιξε ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους. Ο πρωταγωνιστής όλων, όμως, είναι ο νέος άνθρωπος που καλείται να κάνει επιλογές με βάση τις ανάγκες και τις επιθυμίες του.
Το ζητούμενο είναι αν αυτές οι ανάγκες και οι επιθυμίες που παρατηρούνται είναι όντως δικές του ή αντανακλάσεις του νέου τρόπου ζωής που τον επηρεάζει αναπόφευκτα. Ας αναρωτηθούμε πόσο ανήκουμε στον εαυτό μας. Τελικά, θα έπρεπε να ανήκουμε στον εαυτό μας ή στο σύνολο; Ποιες ανάγκες έχουν προτεραιότητα; Οι συλλογικές ή οι προσωπικές;
Ο ρόλος της γυναίκας αλλάζει και προκαλεί αλλαγή στον κοινωνικό ιστό, επηρεάζοντας μη αναστρέψιμα το σκηνικό των γεννήσεων.
Χρειάζεται να επιστρέψουμε τη γυναίκα στους παλιούς καιρούς για να ισορροπήσει ο αριθμός γεννήσεων και να καταγραφεί αύξηση του πληθυσμού; Ή μπορεί να επιτευχθεί και με άλλον τρόπο;
Προσωπικά, ακόμη κι αν συρρικνωθεί η ανθρωπότητα, δε θα νιώσω θλίψη. Το στίγμα του ανθρώπου είναι πληγή πάνω στον #πλανήτη. Ίσως, με μείωση να έρθει η κάθαρση. Η φύση να αναπνεύσει και να ιαθεί. Θεωρώ, στην Στρογγυλή Τράπεζα θα έπρεπε να τεθεί το ζήτημα «Άνθρωπος – Φύση» και όχι η μείωση του πληθυσμού 66 χωρών του πλανήτη, μία μείωση που θα επηρεάσει την παραγωγικότητα και θα απειλήσει με κατάρρευση την παγκόσμια #οικονομία, μιας και.. ποιος θα δουλεύει για τις πολυεθνικές σε μερικές δεκαετίες; Ποιοι θα πληρώνουν φόρους; Ποιοι θα ψηφίζουν τους αετονύχηδες που λυμαίνονται τη χώρα;
